“Kadri Ujkaj-kritiku i talentuar-

 Zëri i  krijuesit modern me autoritet të padiskuteshëm në letrat shqipe

Shkrimtari dhe studiuesi i njohur Kadri Ujkaj,kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të rrethit Malësi e.Madhe,Shkodër ,personalitet  krejt  origjinal   për nga konceptimi,filozofia estetike e interpretimit dhe vizioni modern i analizës së dukurive letrare dhe sociale në librat e tij të njohura nga lexuesi ,del kësaj radhe me librin e tij  “Korifenjtë në krizën e dritëhijeve” tejet intrigues në kodin estetik të tij   si” kushtrim i shpirtit”, apo“si matja dhe pesha e një prodhimi shpirtnor,shkurt si bota e vlerave e njëjtësuar me filozofinë”.

        Denoncues kundër cilësdo vetëdehje”sipas stileve pseudoletrare të krijuesve të”tretur”pas kodit narcistik të vetëshprehjes,i cili vetëm si kod estetik nuk mund t’i serviret lexuesit, Ujkaj ngrihet kundër prirjes për të kthyer në mall tregu çdo vlerë kulturore.Ndryshe thekson ai: “Kapitalizmi që synojmë të ndërtojmë mund të  na shfaqet me dy pamje:“Ai mund të bëhet një Rilindje e Re ose  mund të na kthehet në një shekull të murrëtyer”.         Me“objektivitet”: Paanshmëri , drejtësi dhe gjakftohtësi, tipare esenciale të studiuesit serioz. “Korifenjtë në”  krizën e dritëhijeve”vjen si prezantim i vlertë i korifenjve tanë të zhveshur nga çdo tabu, me bindjen estetike dhe filozofike se ku ngrejnë krye kultet fillon ngurtësimi i skemave,apo i “normativizmit’të djeshëm”.   Ndryshe do të kishim  prostituim me “fjalën” si vlerë universale pohon kritiku letrar.. Duke cilësuar pranë “qiellores” ‘tokësoren”,kompleksitetin, tek korifenjtë tanë  si refkleksion i fatit tragjik të kombit tone, autori na sjell përmes këtij libri vlera brilante për lexuesin e zakonshëm dhe atë të kualifikuar.

                   Si njëri nga bashkëpunëtorët aktivë të Seminarit Shkencor Ndërkombëtar”Shkodra në Shekuj”. ku kumtojnë afro 200 studiues nga e gjithë Shqipëria,diaspora e shumë vende të botës,po aq  si gazetar, analist dhe kritik  letrar Kadriu njihet për një guxim të llojit të vet, çka i  ka sjellur një autoritet të respektuar si studiues që ofron një vizion  ndryshe për korifenjtë tanë:                  . .   .       Fishtën,Nolin,Koliqin,Migjenin,Konicën,Kadarenë,R.Qosen,Agollin,,Pipën,.L.Kaçajn,kolosin e belkantos, etj,por edhe për figura “mitologjike” si Gjergj Kastriotin, Skenderbeun, Heroin tonë Kombëtar..

Me përvojë të gjatë drejtimi në arsim dhe në kulturë,Kadriu njihet si intelektual me qëndrim totalisht të   pavarur,që në asnjë rast nuk ka përfillur disiplinën e” rrrjeshtit”...          Me punën e tij pasionante si studiues dhe gazetar televiziv na ka prezantuar intervista plot jetë  dhe profesionalizëm me personalitete të tilla si ato: me D.Agollin,me F.Krajën, apo ajo që ai vetë i jep TV-Boin në Mal të Zi.            Shumë më tepër se me kritikun letrar tek ai ballafaqohemi me një kritik total të dukurive negative,sociale e kulturore , çka  të kujton modelin konician të opozicionit: Sa letrar, sa shoqëror,sa politik,sa estetik,kur “Muri i parave,muri i kultpragmatizmit,siç nënvizon kritiku në fjalë, rrezikon të zëvendësojë perden e hekurt”.

 Kritikun letrar,anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve  të Shqiperisë”arkitektin e dimensionit misterioz të fjalës”sipas shkrimtares V.Allmuçaj,” profesional dhe befasues në  analizën e veprës letrare”sipas Kadaresë, aktualisht e gjejmë si mësues në një provincë si M.Madhe.

                           Kur bisedon me të rreth këtij fakti absurd  ai të përgjigjet: “Sa kohë që nuk do të përfillet aleanca reale e qeveritarëve tanë ,majtas apo djathtas, me intelektualët, demokracia jonë do të vazhdojë të jetë e kompromentuar  në thelbin e saj, si koncept, si proces   ekonomik , social  dhe   politik.Shembja së jashtmi e komunizmit  qe  derivat i konjukturës globale,ndërsa shembja  së brendshmi e tij është kryefjala  jonë…”                        “Kurse dramaturgu i shquar shqiptar ,”Mjeshtri i Madh” Fadil M.Kraja e cilëson si” një kritik letrar novator në analizën e thelbit estetik të fjalës si vlerë  universale,si një shkrimtar në eksplorim të vazhdueshëm, në kerkim të identitetit modern të fabulës apo të karaktereve letrare”.Anatemues ndaj frymës së “Realizmit Demokratik”, inkurajues i talenteve të reja dhe i çliruar nga çdo kompleks “modern”, Ujkaj me pendën e tij  plot elokuencë zbret në zgafellat e fjalës  si “frymë”,si kushtrim i shpirtit,si qiellorja në simbiozë të përjetshme me të rëndomtën, të jashtmen,tokësoren në një botë që kurrësesi,siç thekson ai ,nuk na plotëson…Ai ngulmon në konfirmimin e vlerave kulturore kombëtare të traditës dhe të ditëve tona duke u  shpalosur si një kritik i talentuar që të magjepës me labirintet e fjalës.Provoni t’i shijoni këto labirinte,do të ndjeheni të befasuar. 

 Shkodër,më 10.O2.2008                                              Prof.Gezim My.Uruçi                                                   

( Titulluar profesor në Universitetin  e Vienës (1994),nderuar me “Medalje Ari” nga F.B.S(Sofie) dhe  “Ambasador i Paqës në botë”, z.Uruçi është njëri ndër shkencëtarët më të shquar të shek.21 shpallur nga  Instituti i Biografive – Kembrixh në vitin 2005 .)

,Gjakun Kosovës,jetën Shqipërisë

Shtigjeve plot dhimbje dhe krenari tě librit”Rizah Rexhep Selaci”të

A. Istrefit

 

Duke lexuar librin monografi“Rizah Rexhep Selaci”të autorit kosovar Asllan Istrefi kushtuar familjes së shqiponjave të lirisë së Shalës së Bajgorës(Mitrovicë),fisit ndër më brilantët nga shpirti liridashës,sakrificat e jashtezakonshme dhe rezistenca sistematike  e një brezi kushtrimtarësh që lindën dhe u rritën përmes vdekjes në emër të lirisë së trojeve të veta nga hordhitë serbomadhe gjatë gjysmës së parë të shekullit që mbyllëm, më i padrejti,më tragjiku dhe më i përgjakshmi për kombin shqiptar,mbetesh i mahnitshëm për vlerat njohëse të librit,si portretizuesi brilant i familjeve,fiseve dhe individëve të spikatur,ku shndrit si shembëlltyra e qëndresës ajo e djaloshit kosovar,shqiponjës së gjallë të lirisë Rizah Rexhep Selacit.

 Kështu libri në fjalë arrin të kompensojë një nga faqet e shkëputura nga kalendari i lavdishëm i historisë sonë,në limitet e vetmohimit të pashoq,ai i fisit të Islamëve si dhe të gjithë atyre që s’kursyen asgjë në mbështetje të çetës së tyre heroike duke rrezikuar edhe jetën e familjeve të tyre,si komponente substanciale e  përpjekjes së kombit shqiptar për të qenë i lirë dhe dinjitoz në pjesën e vet të diellit

Faqe të tëra të librit autori ia dedikon përshkrimit të qëndresës ,përpjekjeve dhe sakrificave të nacionalistëve të tillë si; Selim Vidishiqi,Shaban Aziz Musa,të cilët sëbashku me Rizah Selacin përbënin rrethin më të ngushtë të aksionit nacionalist të çetës së Ahmet Selacit,mbrojtësit të kufirit kombëtar,pushkët e të cilit jehuan deri në Durrës dhe Vlorë, jehu i tyre bëri që familja Islami të njihet edhe jashtë kornizave kombëtare. .

Gjithë respekt dhe konsideratë kujtohen figura të tilla si Ukshin Kovaçica,Haradin Vidishiqi,Beslim Bajgora,Tafil Murat Selaci  si luftëtarët më të zotë dhe prijës në  betejat e viteve më të hershme.Nga ana tjetër autori evidenton me ngrohtësi, me fjalë dhe  shprehje të zgjedhura;  Haki Haxhi Kaqanollin,Isuf Haxhi Cërnushen,etj.etj.të cilët nuk kursyen as bukën e gojës,as veshjet e trupit të vet,as rehatinë e familjve të ryre,as ditët e vështira mes të ftohtit të madh për të krijuar strehë,veshmbathje dhe sofër me gjithë ç’patën për Ahmet Selacin dhe çetën e tij.

Kurse, duke u shprehur po për këto virtyte të larta të shpirtit dhe të sakrificës totale për Ahmet Selacin e bashkëluftetarët e tij, autori Shatrollët e Murgullës i vlerëson si emblemë e besës dhe e trimërisë.Me fjalët më të gjetura A.Istrefi  përshkruan edhe gjithë rrethin e miqve e dashamirëve,të cilëve u kërkojmë mirëkuptim që s’i përmendim të gjithë nominalisht,ku dallon Bajram Shahinin e Kovaçicës dhe Latif Latifin e Pollatës që ngushllonin me shumë dhimbje dhe respekt familjen kreshnike të Selacëve për gjakun e derdhur edhe atëhere kur hijet kobzeza të OZN-as ndalonin rreptësisht çdo  vizitë dhe komunikim me familjen e tyre si pjesë e rezistencës ndaj masakrave sllavokomuniste mbi popullin e Shalës së Bajgorës si në mbarë Kosovën-

Përmes një gjuhë të zgjedhur; sa të argumentit e të hulumtimit shkencor,po aq gjuhën e reportazhit apo atë të metaforave,  epiteteve dhe shkallëzimeve të goditura,  A.Istrefi sjell para lexuesit gjithë sakrificën njerëzore të një krahine,apo të një populli si ai Shalës së Bajgorës apo Kosovës ku spikat shembulli i shkëlqyer i rezistencës për liri i fisit të Islamëve kreshnikë si dhe e bijave heroina e burrënesha, me zemër të madhe ,të shquara për  qëndresën morale deri në madhështi, si Hafizja,nëna e heroit të librit apo bashkëshortja e tij, Fatimja, shpirti i të cilave shndrit në faqet e kësaj monografie, si shpirti i altruizmit ektrem në emër të jetës,të dashurisë për njeriun si shprehje e dashurisë për lirinë.e trojeve shqiptare.duke dëshmuar se liria, ADN-ja e nj­ë populli të civilizuar,ka qenë kurdoherë palca e dinjitetit dhe thelbi i vetekzistencës sonë si komb.para së cilës miti i qendresës ka qenë “privilegji’i një populli mbarë, pa dallim bindjeje politike,besimi,apo seksi.

                   Duke sjellë në ekranin e kujtesës sonë maskaradën serbosllave  përmes detajesh të tilla si: Reforma Agrare {1919},zgjedhjet kobzeza {1923},shkatërrimi i Xhamisë së Sahatit,masakrat e herëpashershme mbi shqiptarët ,synimi për të fshirë emrin shqiptar në Kosovë  përmes instrumentëve të tillë si;“Shoqata për mbrojtjen e të Drejtave të Myslimanëve”dhe fletushkës“Hak”,djegia e 138 shtëpive apo internimi në kampin e përqëndrimit në Nish të 600 familjeve,Konventa Jugosllave-Turke{1938},”Elaboratet mbi Shqipërinë”{ Vasa Çubrilloviçit 1937,1944, të Ivo Vukotiçit dhe Ivo Andriçit }që synonin të eleminojnë çdo përpjekje të shqiptarëve për të krijuar shtetin e tyre të pavarur ,siç shprehej I.Vukotiçi , ,nën flamujt e hipokrizisë makabre të “Vëllazërim-Bashkimit”,Thembra e Akilit,të të cilit  ishte shfrytëzimi kriminal i pasurive te”Trepçës”dhe Fushë-Kosovës .

              Ky do të ishte “prologu”mizor  që do të ndizte shpirtin liridashës të Rizahut të ri duke e bërë të rrjeshtohet me çetën e Ahmet Selacit krahas Mehmet Selacit,Imer Selacit,Ajet Selacit, Mulla Mustafait,Isuf dhe Faik Boletinit,gjak i gjakut të Garibaldit të Ballkanit, Isa Boletinit ,në krah të të cilit do të vriteshin nga forcat e errëta malazeze në vitin  1915  edhe Rexhep e Mahmut Selaci.( babai dhe xhaxhai i Rezahut)

         Autori i librit përmes epitetesh dhe metaforash të goditura  portretizon fllakadanin e lirisë Rizah Selacin,djaloshin e fisit  të Islamëve,të cilët ,edhe pse të përndjekur hap pas hapi nga UDB-ja dhe OZN-ja jugosllave  apo instrumentet e tyre ,mjerisht me raste edhe ndonjë shqiptar i marrosur nga entuziazmi sllavokomunist i “Vllazërim-Bashkimit”,nuk kursyen asgjë duke  falur jetën e tyre,në emër të jetës në liri të Kosovës… me emrin e Shqipërisë,nënës sonë të përbashkët, që vuan ndarjen makabre brenda trupit të saj,tretur e copëtuar,rrethuar  me vetvehten,edhe pse me humanizmin e saj të pashoq gjatë gjithë historisë,siç shprehet studiuesi i shquar francez Mateus Aref , mbushi humnerat e Evropës plakë.

“ Shtathedhur,shpatullgjërë,me fytyrë vezake.Me një ecje serbes e me ato lëvizje harmonike që hijeshonte rrugën.Lis i fortë me rrënjë në tokën e vet,para të cilit njeriu dehej dhe dëfrehej kur e shikonte  tek po ecte .Shtyllë dhe verigë e rezistencës popullore,që çdo njeri e konsideronte pjesë të trupit të tij,apo pjesë e trupit të madh që quhet komb”-ky ishte Rizah Rexhep Selaci në përshkrimin mjeshtëror të autorit të librit, Asllan Istrefit………

Kjo pamje madhështore prej pllaje ,kjo hijeshi e pashoqe prej gjaku dhe shpirti, lexuesit i ofrohet e ngrohtë,njerëzore dhe e pashoqe prej  autorit,njerit ndër ata që do të nderohet prej bashkatdhetarëve të vet si pjesë e UÇK-ës së lavdishme, falë veprës së cilës shndrit këto ditë të lavdishme të historisë sonë moderne Dita e Shumëpritur prej mbi një shekulli: Pavarësia e Kosovës… - për të cilën fali gjakun e vet edhe Rizah Selaci,fisi i lavdishëm i Islamëve të lirisë-  Ёshtë pikërisht ky profil që na sjell në mendje thënien brilante të Pauzanias për pellazgët hyjnorë të origjinës sonë;

                      “Burri i parë që ka lindur në botë ka qenë pellazgu..Burrë i dalluar për përmasat dhe bukurinë e figurës së tij, që i kalonte të gjithë të vdekshmit e tjerë për kualitetet e shpirtit”.

Vlerësim sentencial që lexohet po kaq i plotë në bukurinë fizike dhe shpirtërore të Islamëve,çka shpaloset mrekullisht edhe në fotoalbumin që shoqëron këtë libër kaq elegant,ku hijeshon si pak kush  Rizahu,djaloshi në moshën më të bukur të jetës së tij,  i cili do të privohej edhe nga  ëndrrat e jetës pranverë të moshës ,në emër të jetës në liri.për t’u rrjeshtuar kështu në krah të nacionalistëve të vendosur shqiptarë selacianë si;Rexhepi,Mahmuti,Ahmeti,Mehmeti,Ajeti, dhe Imeri,për të mbetur kështu në Lagjen e të Mëdhenjve të Historisë sonë Kombëtare, si lisat e mëdhenj që u bën ballë periudhave të stuhishme.po aq si pjesë e Partisë Nacional Demokrate Shqiptare të cilën sllavokomunistët e konsideronin si”eshalonin e tretë të institucionit të fuqishëm kombëtar shqiptar”.

Shpeshherë mes nesh jemi të prirur të keqkuptohemi brenda vehtes.Kjo ngjet sepse,pritat e pabesitë e çetnikëve klasikë dhe modernë kanë qenë në thelb të njëjta në synimet e tyre ogurzeza për të instaluar perde frontesh ,shikime nga frengjitë të njëri-tjetrit mes nesh,duke abuzuar me fatin tonë tragjik si komb.Kjo taktikë e vjetër sa vetë njerëzimi i është servirur racës sonë nga Perandoria Romake deri tek ajo Sovjetike,që nga epoka e lavdishme e Ilirisë deri tek epoka e ndritur e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare,kur ne me dinjitet arritëm të kapim sensin e së Ardhmes duke u bërë pjesë e koalicionit antifashist botëror që udhëhiqej nga SHBA,BRSS dhe Anglia.

Edhe pse nacionalistët shqiptarë nuk i shpëtuan sindromit të kolaboracionizmit {ku u gjendën edhe figura madhore të panteonit  kombëtar si E.Koliqi,M.Frashëri  etj.}duhet theksuar që  kolaboracionizmi shqiptar nuk qe identik me atë evropian.Kjo ,sepse kolaboracioniastët tanë qenë dhe mbeten gurthemele të identitetit tonë me shembullin e tyre të ndritur që në momentin  historik të  Shpalljes së Pavarësisë,në krah të Ismail Qemalit dhe Isa Boletinit.Megjithatë ,ata mjerisht,siç pohon pr.dr.Kristo Frashëri, do të preokupoheshin pas antikomunizmit kur“nuk duhej”.

Ndryshe kur prioritet i koalicionit  progresist, evroatlantik, antifashist ishte shkatërrimi i bishës nazifashiste.  Kjo jo faktit se këtë e kërkonte Kominterni,por këtë e kërkonin vendet e demokracive më të zhvilluara të Perëndimit si: SHBA dhe Anglia etj.,të cilat nuk i pranonin kurrësesi kufinjtë e rinj që ofronte nazifashizmi mes shteteve.

                Kuptohet sa e ndjeshme,sa e lehtë dhe e “justifikueshme”bëhej rrëshqitja në krah të nazifashizmit në klimën e dhunës shoviniste serbosllave në Kosovë. kur viheshin përballë një fuqie tjetër që“u garantonte” Shqipërinë Etnike,shpëtimin nga kjo skllavëri moderne,heqjen e kësaj zgjedhe mesjetare,makabre nga jeta e tyre. Sa e brishtë dhe tragjike bëhej rezistenca ndaj  kthetrave të kësaj euforie!.

                  Në këtë vështrim,në ditët tona të Posthistorisë,të postideologjisë dhe të postfronteve, çdo zvarritje ndarjesh vjen krejt anakronike dhe e pajustifikueshme brenda nesh, kur kemi aq nevojë për njeri- tjetrin.në kuadrin e  Integrimi të Madh, të cilin nuk mund ta kapim si realitet, në se nuk realizojmë me dinjitet  integrimin brenda vehtes..Kur Fuqi të Mëdha si Franca dhe Gjermania pas 150 vjetësh lufte mes vedi, aktualisht të bashkuar, janë lokomotiva e Evropës së Re ç’duhet të bëjmë ne, shqiptarët ,të tharë një shekull të komunikojmë të lirë brenda vehtes??

Pa tjetër, të pranojmë njëri-tjetrin ashtu siç jemi,konstruktivisht,në emër të së ardhmes sonë të përbashkët në hapësirat e Evropës së Re,larg çdo kompleski modern,në nderim të atij gjaku që u derdh për këto ditë të Kosovës së Pavarur,shtet Sovran,,falë kredos madhështore të bijëve të saj si Rizahu që ashtu syçelur para pushkatimit ,në shkurt 1947,do të deklaronte solemnisht: “Gjakun Kosovës,jetën Shqipërisë!”.

Kontributi nacionalist i Mahmut dhe Rexhep Selacit në krah të Isa Boletinit apo e shqiponjave të tilla si Mehmet Selaci,Ahmet Selaci,Rizah Selaci,Ajet dhe Imer Selaci  të cilët syshqyerëve serbë me kokarda dhe pesëcepësh,thikave të tyre ,mitrolozave e granathedhesve u dolën krahahpur që nga 1935-1947 do të përbënte brezin e katërt të selacëve  që do të flijoheshin  në altarin e lirisë- thekson autori. Me shumë dinjitet.pjesë e kësaj qendrëse  janë edhe Hafizja,nëna e Rizahut ,e cila, kur forcat e errëta të OZN-as vrasin poshtërsisht Rizahun,  mundi  ndjenjat e amësisë dhe mori fuqinë e trojeve-kulla.Mblodhi fëmijët dhe gratë e veja duke i mësuar deri në vdekje të mbahen krenarë për baballarët e tyre,të  punojnë e të mos kërkojnë të presin prej  askujt.

Po kështu hijeshon me dinjitetin e saj të qëndresë morale edhe Fatimja,bashkëshortja e Rizahut.

Ndoshta autori duke portretizuar këto dy burrënesha do të  dëshmojë qëndresen totale të një populli martir- fal  solidaritetit , humanizmit  dhe stoicizmit tonë të mrekullueshëm, në emër  të jetës në liri ,çka ua dëshirojmë,larg çdo kompleksi, në jetë të jetëve  edhe fqinjëve tanë tradicionalë, që mjerisht vazhdojnë të mbeten të prangosur brenda vehtes duke mos kuptuar se kush  ushqen urrejtjen dhe shtypjen ndaj lirisë së tjetrit, ka shtypur më sëpari lirinë e vet.

Fatimja bluante gjithçka në kokë- thekson autori.Vetëm ajo e dinte amanetin e Rizahut para ekzekutorëve sllavokomunistë serbë;”Për Allahun ruami fëmijët’-. i pati thënë Rizahu në ndarje.Thonë se ndarjet gjithmonë janë të dhimbshme dhe si të tilla shkaktojnë plagë shpirti.,por ato janë po aq edhe madhështore kur mbi to hidhen  themelet e dashurisë për të Ardhmen në liri të brezave.

 Amaneti  i Rizahut sot shndrit me dinjitet në hapësirën e  Kosovës së lirë  ,e Ardhmja dhe e Nesërmja e së cilës kërkon në çdo kohë e në çdo hap të historisë nderimin e gjakut të rënë përpara të cilit obligimi i një populli është të përulet me dinjitet dhe krenari.

Në këtë panteon nderi rrjeshtohet pa asnjë dilemë edhe gjaku i ndritur i Islamëve të Shalës së Bajgorës dhe veçmas i shqiponjës së lirisë, Rizah Rexhep Selacit ,gjaku  i derdhur në Masakrën e Reçakut,gjaku i Legjendës së Qëndresës,Adem Jasharit që tronditi botën me përmasat e tij , gjaku  i trimave të UÇK-ës së lavdishme si prologu madhështor i Kosovës së ditëve tona,Shtet i Pavarur dhe  Sovran..

  Prishtinë 21.02.08                                                            

Kadri Ujkaj,kritik letrar

Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të rrethit M.Madhe-Shkodër.

                             Kur kthetrohemi nga nostalgjia për “Armikun e Çlirimit”...

                                                                 (Refleksione)

Në klimën e debatit mjeran dhe abuziv “të rishkrimit” të historisë kur mësova nga media e shkruar se  ambasadori turk në Kosovë  na sugjeruaka që historia e pushtimit osman në rastin tonë të mos konsiderohet si e tillë ,ndjeva nevojën e reflektimit me një sens akoma më kritik ndaj librit”Shakaxhinjtë e Nacionalizmit”të publicistit M.Bregu. Duke mirëkuptuar rishikimin,jo rishkrimin, e historisë si një aksiomë e shkencës historike m’u kujtua monumenti i Neronit në qendër të Romës,edhe pse dihet  se në vitin 64 të erës sonë perandori romak ,jo thjesht do të vriste dy apostujt e  Krishtit Shën Pjetrin dhe Shën Palin në vargun e pafund të përndjekjeve,burgosjeve dhe vrasjeve të të krishterëve,por,sikur të mos i mjaftonin këto, do të digjte brenda një nate edhe Romën

E megjithatë momumenti i njërit prej diktatorëve më të zinj të njerëzimit-Neronit- vazhdon “të hijeshojë” në mes të Romës, si dëshmitar autentik i njërës prej faqeve më të errëta të perandorisë pagane romake,pa aluduar njeri ta lëkundë hijen e rëndë të Tij,kur tek ne idiotërisht diskutohet denigrueshëm, si nonsens historik ,shkatërrimi, në rastin më të freskët, i një vepre arti suigeneris si ajo në ballë të Muzeut Historik Kombëtar-dëshmi autentike e Socrealizmit...

Kështu “shakaxhinjtë tanë të rishkrimit të historisë”një “reminishencë” me  librin”Shakaxhinjtë e Nacionalizmit’ të M.Bregut na intrigojnë në një sens kritik ndaj mjerimit filozofik që synon të mbjellë “intelegjenca”e trutharëve të nacionalizmit anakronik apo të moderacionit të shtirur duke luajtur mjerisht me sensin  e munguar kritik të të menduarit të një populli si yni, i cili shpesh herë të  vërtetën e ka pranuar në frymën e kultit të të parit: në familje,në fis,në bajrak,në parti, në pushtet etj.shkurt si ekskluzivitet,si fjalë tabu,si fjalë të Zotit. duke kompromentuar kështu thelbësisht të vërtetën si produkt i diversitetit, derivat i injorimit të sensit modern të dyshimit..

              Duke u ndalur tek libri “Shakaxhinjtë e Nacionalizmit” të bie në sy gjakftohtësia e analizës përballë duambabizmit,si nacionalizëm i thërpyer sa brenda llojit të vet ,sa me konjukturën moderne,shkurt si sjellje filozofike dalë boje në shekullin e ri. Çka e arrin falë shmangies së kompleksit të inferioritetit, jetike në arenën e debatit publik, i nevojshëm dhe i shëndetshëm në një vend demokratik, edhe pse Bregu publicist ndodhet përballë një ish-diplomati, si Baleta, zotërues i 4-r gjuhëve të huaja, fatlum gjatë regjimit komunist, pa dashur të paragjykojmë zbritjen e tij përrallore nga malet drejt selive të vlerave universale, si OKB-ja, shans që s’do ta refuzonte asnjë shqiptar i ndershëm dje.

              Kështu të anatemosh Bregun, nga kompleksi i superioritetit, për katolicizëm, kur debaton mbi të ashtuquajturin nacionalizëm shqiptar, aspak “produkt” i asnjërës prej feve, po aq i “të gjithave” së bashku në vendin tonë, do të thotë të injorosh me vetëdije pasojat injoruese të çështjes nacionale shqiptare të kompleksit evropian mbi Shqipërinë si “Turqi e vogël” ... pasoja ndoshta pa limit,po aq të mos arrish të kuptosh asgjë nga përvoja e”SHBA,që me politikën e tyre të hapur, duke lejuar ekzistimin e së drejtës për kritikë, madje,edhe të dogmave të shenjta të relegjionit bazë kanë zgjeruar pandërprerje hapësirën e lirisë së mendimit,rrjedhimisht edhe të besimit”siç shprehet A.Xhaferri.( po aty)

Sa mjerane qëndron kjo sjellje ndaj një qytetari të besimit tjetër kur kujtojmë se”Bashkësia Islame në mënyrë energjike e të sinqertë u ngrit kundër fanatikëve që në emër të fesë po shkelnin mbi Shqipërinë duke e shpallur Nënë Terezën si vlerë të saj në traditën e madhe emancipuese të Bashkësisë Islame të kohës së Zogut” (Kadare“Identiteti evropian i shqiptarëve”fq.55)çka u konkretizua me vendimin bashkiak për vendosjen e shtatores së shenjtores shqiptare në mes të Shkodrës

.      Pa dashur të hyjë në detaje për pushtues e perandori të ndryshme, të cilat kanë pasur të njëjtin thelb, atë të pushtuesit për interesat e veta, aspak për të mirën tonë.kur shtrohet dilema pse shqiptarët e ndërruan në shumicë fenë,çka boshnjakët e kishin realizuar 1OO vjet para tyre ,atëhere, siç thekson A.Xhaferri, “përgjigja duhet kërkuar në raportet e Bizantit(e ortodoksisë) dhe të Vatikanit(të katolicizmit) me Perandorinë Osmane,e cila pasi pushtoi kryeqendrën e Ortodoksisë,          Konstandinopojën(Bizantin) dhe një pjese të madhe të territoreve të saj,arriti të  qeverisi aq gjatë në atë hapësirë,vetëm falë marrëveshjes me patriarkun e Konstandinopojës(Bizantit) duke

pranuar  kulturën dhe mënyrën qeverisëse të Bizantit”, besimtarët e të cilit,ortodoksët,rrjedhimisht do të  ndjeheshin më të privilegjuar se katolikët në këto rrethana

Nga ana tjetër të pretendosh se “paraardhësit tanë qenë me fat historik të jetonin nën sundimin osman gati 500 vjet apo të pranosh, se “ata që u konvertuan në myslimanë ishin mëkatarë” nga kushdo qoftë e thënë, të vjen keq ,jo për pasaktësinë e padiskutueshme, kur po përjetojmë konvertimin kaq aktiv si një sjellje moderne, pragmatiste të shqiptarëve sot,në Perandorinë e Tregut, por për autorësinë e dy versioneve që frymëzohen njëra nën kompleksin orientalist të “Baba  Dauletit”, tjetra nën kompleksin modern të konjukturës -si shprehje e nostalgjisë ndaj “Armikut të Çlirimit”- duke konfonduar  progresin natyral të një populli viktimë deri dje,bijtë e të cilit,jo vetëm që nuk trajtoheshin as si nënshtetas turq në Perandorinë Osmane,por ”Fuqitë e Mëdha e panë më të udhës që t’i shpërfillnin ,t’i braktisnin,qoftë për t’i zhvatur ,qoftë për t’i dhënë si monedhë këmbimi tek ai që kishte kërkesë të fortë ose atij që jepte çmimin më të mirë, apo më të shtrenjtë në tregjet ndërkombëtare”(M.Aref“Shqipëria-Historia dhe gjuha”fq.159)

                     .E në se i referohemi aktualitetit shohim mjerisht që ,me gjithë begraundin elegant të një populli si pasardhës i pellazgëve hyjnorë,( të konfirmuar  në këto troje së paku 6-3 mijë vjet p.e.re,sipas shkrimtarëve antikë grekë), jemi i vetmi zë,i vetmi komb që i kërkohet përsëri të sakrifikojnë për të Tjerët- në emër të së ardhmes të Altruizmit modern-, të pres përsëri nën ekstazën e kultit modern të doktrinës realizimin e vetvehtes në një të ardhme Gjithëpërfshirëse pa limit-”novacion”dhe “altruizëm nacional “që nuk i kërkohet asnjë kombi tjetër vetëm shqiptarëve të rindarë edhe pas pavarësisë kushtetuese të Kosovës, si gjithnjë, në 5 shtete me kufinjtë e tokës amë.

                        Popujt që nuk dinë të dyshojnë,jo thjesht nuk kanë të Ardhme,por për hir të së vërtetës nuk e meritojnë atë,nëse realisht  kemi vetëdijen,siç shprehej Naimi,poeti ynë kombëtar se jemi banorët më të vjetër të kësaj Evrope,në se sinqerisht duam t’i shpëtojmë kurthit modern të sloganeve izmatike, si deri dje,pavarësisht lukut të tyre modern.

.Truthartët modernë të nacionalizmit të kapërcyer,apo të thërpyer me konjukturën moderne-si shprehje e totalitarizmit modern- s’është çudi që ndonjë ditë t’i kërkojnë

llogari si mëkatar edhe Konstandinit të Madh,perandorit romak, pagan ,ilir ,që 695 vjet më parë udhëhoqi konvertimin e një perandorie të tërë në të krishterë,apo Justinianit, po ilir,perandorit bizantin,i cili,rreth vitit 635 të erës sonë,sipas Jordanesit, ka ndihmuar në tërheqjen e pushtuesit ” të pritshëm” serb të trojeve tona duke  ftuar sllavët për ndihmë kundër hordhive gjermanike në Itali e gjetiu, të cilët në vend që të

luftonin gjermanët u kthyen në pushtues të tokave bizantine, taktikë që do të inkurajonte prologun okupues serb të Kosovës nga shek.XIII.(Mateus.Aref vep.cit..fq.21O).

Me shumë interes, në librin në fjalë, nisur nga thelbi i tij abuziv është koncepti mbi “Vonesën e Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë” që e paska sjellë konvertimi në myslimanë (në rrethana historike aspak të dhunshme, por aspak po aq vullnetare në kuptimin praktik,të ngushtë të kësaj fjale).

Pohim, mjerisht mjeran deri në skaj kur kujtojmë se Egjipti, Siria, Libia, e tjerë kombe myslimanë do të ishin të parët që shpallën pavarësinë nga Perandoria Osmane.,pa injoruar edhe”kontributin” e llogarive për hesap të vet,aspak tonin,të perandorisë austro-hungareze,ku ne bënim pjesë,përballë epërsisë,domenit rus, që kërkonte me çdo kusht daljen në Mesdhe,çka do të kalonte “patjetër”në kurriz të shqiptarëve,veçmas kosovarëve dhe çamëve. të cilët Aleanca e përzemërt-Antanta.do t’i ndante nga trungu amë që në fillimet e shek.XX.

Njëherish nuk më bind argumenti që sjell z.Blushi,(ky publicist dhe politikan suigeneris,i kalibrit rreptësisht modern ) në “romanin” e tij”Të jetosh në ishull”fq.56 se “shqiptarët nuk dinë të zgjedhin dhe ç’është më e keqja nuk dinë të mbrojnë atë që zgjedhin dhe akoma më keq e tradhëtojnë shpejt atë që zgjedhin”,përballë konfirmimit  se dobësia e vonesës sonë historike si shteti i pavarur lidhej jo me fenë apo përshtatjen me atë që sundon kalanë në këtë rrafsh,por me faktin se ”institucionet tona fetare nuk ishin kombëtare”( K.Frashëri”Nderi i Kombit”,Gazeta Shqiptare,6.o9.2oo

Aq më bindëse bëhet kjo kur kronikanët osmanë të shek.XIV-XVII shqiptarët i cilësojnë si “rebel dhe të pa fe,madje të lindur vetëm për kryengritje”. 

Nga ana tjetër duhet pohuar se shqiptarët si pragmatistë në gen “ditën” të përshtaten në rrethanat e realitetit perandorak global osman,i cili në thelb synonte asimilimin e tyre si identitet, por kurrësesi nuk do të arrinte të shteronte identitetin shqiptar, aq mirë kur dihet prirja jonë pagane e shprehur në besimin ndaj “Orëve”, “Zanave”, “Diellit” apo” Hënës”.

“S’e kam parë Perëndinë,

Shoh ngaherë dashurinë”

                                                           ,shprehej Çajupi.

 Madje po t’i referohemi Edit Durhamit thuhet se “Papa Pauli II në vitin 1464 e shkishëroi Lekë Dukagjinin për kanunin  e tij jokatolik”(“Brenga e Ballkanit”fq. 118)

            Me shumë të drejtë Bregu i referohet thënies së Nolit: “Në Shqipëri ka 4-r besime që nuk kane zënë rrënjë në zemrën e këtij populli pagan”. Në këtë vështrim “Vonesa shqiptare për Shpalljen e Pavarësisë” nuk qe derivat i fesë islame, por i alergjisë së Fuqive të Mëdha Evropiane ndaj kësaj feje,krahas lakmisë grabitqare kurdoherë ndaj trojeve tona.

Do të krijohej kështu, nënvizon prof.dr. Kristo Frashëri: “aleanca midis koncepteve politike dhe ideologjike osmanishte të Portës së Lartë dhe platformës së “Megali idese””, që domosdoshmërisht të çonin në mohimin e së drejtës shtetformuese të shqiptarëve si komb me shumicë myslimane.siç paralajmëronte ideologu i shquar i Rilindjes sonë Kombëtare, Sami Frashëri.,shije që po kaq mjerisht,sado e sofistikuar, gjallon deri në ditët tona. .

Duke iu referuar librit “Shakaxhinjtë e Nacionalizmit”të M.Bregut, kur kujtojmë thënien e Konicës: “Shqipërinë do ta hanë shqiptarët”, edhe teksti i shprehur nga Princ Vidi “më kanë dërguar për t’iu bashkuar, jo për t’u ndarë”, drejtuar Ismail Qemalit, lidhur me kantonet shqiptare vjen si sentenca më e goditur përmes së cilës mund të transkriptohet në esencë komunikimi i këtij të fundit me princin evropian.

        Është pikërisht ky thelb që e detyronte diplomatin e urtë të insistonte në vendosjen patjetër të një përfaqësuesi ndërkombëtar që të siguronte paprekshmërinë e kufinjve

shqiptarë të 1913-tës, pas dorëheqjes së tij të detyruar përballë rolit tradhtar dhe antishqiptar të Esat Pashë Toptanit dhe lëvizjes fshatare të Haxhi Qamilit,

           një precedent i njohur edhe në Francën e 1793-shit, kur në emër të monarkisë do të kërkohej shkatërrimi i fitores së Revolucionit Demokratik Borgjez-një vlerë universale Duke iu rikthyer “Vonesës shqiptare të Shpalljes së Pavarësisë”, është interesant fakti: Në vitin 1621, kur procesi i myslimanizmit kishte marre përmasa të papara, Budi i drejtohej kardinalit Gazzadino në Romë: “Shqiptarët e krishterë në marrëveshje të fshehtë me ata myslimanë po përgatisin një kryengritje të armatosur kundër zgjedhjes osmane”.

                 Bregu në librin e tij shkruan plot respekt të merituar, për brezin e B-ve të Mëdha të shqipes si: Buzuku, Budi, Bardhi, Bogdani e Biçikemi, Padyshim ata ishin dhe mbeten,- larg çdo sentimentalizmi religjioz –, llogari personale e kujtdo që i pëlqen kjo “sjellje”, humanistët e mëdhenj shqiptarë me përmasa evropiane( kur Porta e Lartë s’lejoi të hapeshin jo vetëm shkolla  shqipe deri në 1887-ën në Shqipëri, por as shkolla turke),por Jo heronjtë përballë një perandorie ushtarake moderne aq të fuqishme si ajo Osmane.. Një Mesjetë vërtetë brilante!                                                         

               Vetëm në ketë kontekst ata duhen parë dhe vlerësuar si formacioni në thelb elitar arbëror, ndryshe do të ishin “prehur” pranë mjediseve të Vatikanit dhe jo të jetonin deri në shpella, si në atë të Rrjollit të Malësisë së Madhe, ku i madhi Bogdan do të kalonte rreth një çerek shekulli të jetës së tij.

Mjafton të kujtojmë aktin tejet domethënës ,brilant, nolian kur nën veladonin e një kleriku ortodoks, rrihte zemra e një patrioti të madh, po aq e një ateisti të deklaruar në fillimet e veprimtarisë së vet (.R.Qose”Shkrimtarë dhe Periudha”fq.254),i cili për motive të pastra patriotike,tejet largpamëse, do                                

 të themelonte 1OO vjet më parë,në Boston të SHBA Kishën Ortodokse Autoqefale Shqiptare për të shpëtuar shqiptarët dhe Shqipërinë nga kthetrat grabitqare moderne të ortodoksizmit shovinist grek.

                     Ndërsa lidhur me figurat madhore si: Koliqi, Mithat dhe Mehdi Frashëri autori i librit nuk duhet ngurronte në analizën e tyre kurdoherë si figura madhore komplekse, të cilat krahas meritave substanciale si gurthemeli tashmë në panteonin tonë si komb patën edhe kontradiksionet e veta në kontekstin historik të njohur botërisht, duke mos i shpëtuar përmbajtjes së  strategjizmit tragjik të kolaboracionizmit shqiptar, që shpresonte pa sens tek fuqitë autoritariste pushtuese, Italia dhe Gjermania, për zgjidhjen e çështjes kombëtare shqiptare

    Sikur komunizmi shqiptar nën trysninë e interesave ngushtësisht partiake, ideologjike do ta rriste

. disi artificialisht konfrontimin brenda vetes kur kujtojmë se mjaft nga nacionalistët në vitet “39 – “44, plot pasion për çlirimin e atdheut nga nazifashizmi, vinin nga auditorët evropianë dhe jo thjesht luftuan, por u bënë pjesë e Frontit Antifashist Nacionalçlirimtar shqiptar,duke definuar mjerisht si pjesë e të masakruarëve pas dhjetorit 1945, edhe pse Kushtetuta Shqiptare deri në vitin 1955 e njihte pluralizmin me ligj.

Tejkalimi i masës me “Mukjen” apo “Mukja” e kthyer në kompleks nga komunizmi shqiptar si dhe naiviteti politik i nacionalistëve duke bashkepunuar me pushtuesit dhe qëndruar në pritje të zbarkimit të Aleatëve gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, komprometuan rrënjësisht të nesërmen demokratike të Shqipërisë.. Kurse nacionalistët si forcë politike shteruan së brendshmi. “Nuk ka shqiptarë budalla të mos e kuptojë se ballistët vdiqën, kur bashkëpunuan me fashizmin”, i shkruan Noli, Mithat Frashërit

.Madje hijet tragjike të kësaj strategjie ,si peng i progresit demokratik, do të shtriheshin deri në ditët tona, me  synime të pastra manipuluese, duke deformuar për llogari të pastra partiake faktin e pakontenstueshëm historik se:

”Përgjegjës për vendosjen pas Luftës së Dytë Botërore të regjimit komunist në Shqipër,siç thekson akademiku Kristo Frashër”Nderi i Kombit”, nuk janë dy emisarët jugosllavë,Miladin Popoviç dhe Dushan Mugosha,por qarqet nacionaliste,ballistët dhe legalistët,të cilët u zvarritën me taktikën e tyre të kompromisit,në fillim të heshtur,pastaj të hapur me kolaboracionistët në pritje të zbarkimit të forcave angloamerikane në brigjet shqiptare”{“Historia e Lëvizjes së Majtë në Shqipëri dhe e Themelimit të PKSH.1878-1941”,fq.273}

                 Nga ana e tjetër Perëndimi, jo vetëm nuk do ta njihte Zogun në mërgim me taktikën “as ngrohtë, as ftohtë me të”, por po aq për absurd, nën trysninë staliniane nuk do të përfshinte Shqipërinë brenda vetes, edhe pse komunistët shqiptarë si ata grekë udhëhoqën me vendosmëri dhe pa asnjë kompromis fitoren mbi nazifashizmin si pjesë e strategjisë së koalicionit botëror antifashist.Kjo edhe pse dihet se Ushtria Nacionalçlirimtare Shqiptare nuk pranoi asnjë këmbë ushtari të Ushtrisë së Kuqe në tokën shqiptare gjatë përballjes 5-vjeçare me nazifshizmin, siç nënvizon albanologu i shquar gjermano-amerikan B. Fisher.

Në këtë aspekt, nga studiuesit tanë, nuk duhet hedhur baltë si qellim në vetvete ndaj këtij kontributi të shkëlqyer ku kanë pjesën e vet edhe mjaft nacionalistë të ndershëm, me vizion evropian mbi të nesërmen demokratike të shqiptarëve, siç veprohet shumë herë nën trysninë e antikomunizmit si kompleks. Në ketë kontekst yshtjet me artifice të llojit “Kristianizmi” apo “Islamizmi”, si gricje artificiale, ngado që të vijnë janë në dëm të çështjes sonë  kombëtare, në tërësi ende të pazgjidhur, edhe pse aktualisht kanë rënë defakto poshtë të gjitha protokollet evropiane, ndryshe tetë të tilla, që na. ndanë kaq dhimbshëm në pesë shtete.

Shihni o trutharë të nacionalizmit”origjinal”shqiptar! Kur shtrohet çështja e njohjes së pavarësisë së Kosovës ,OKB-ja islamike,ndryshe Lidhja Arabe,(ku jemi edhe ne anëtarë nga viti 1993)  deri në këtë moment mbi interesat islamike di aq bukur dhe me aq dinjitet të vërë interesat kombëtare duke mos e njohur shumica e vendeve anëtare të saj Pavarësinë e Kosovës,Dhe do të ishte injorancë të vepronte ndryshe -koshiente se koha e dogmave  dhe e mallit për to mbaroi...

..          Kurse lidhur me kontenstimin ndaj simbolit tonë kombëtar, shqiponjës në flamur, problem që zoti Bregu ngre në këtë libër, kam idenë se i shkon ky shpend, i etur për të rrokë hapësirën

natyrore, stërnipave të ilirëve. Ilir do të thoshte i lirë, një popull vazhdues i pellazgëve hyjnorë,i cili nuk kurseu asgjë në emër të të qenit i lirë, popull me një kualitet të lartë të shpirtit sipas Pauzanias

.Madje,sipas E.Kocaqit”skeptri që mbante Zeusi në dorë, e ka origjinën nga shqipja,sepse ai paraqiste një kokë shqiponje,pra skeptri është sqepi si i thuhet në gegërisht.”

”     Shqiponja në flamur bëhet edhe më e pranueshme për dy arsye tejet thelbësore:

E para, flamuri ynë kombëtar,me shqiponjën dykrenare në mes,është më i vjetri në Ballkan ,ndoshta mbi 5OO vjeçar, ,kur asnjëri prej flamujve të fqinjëve tanë nuk i kalon 15O vitet..Këtë Flamur të Skënderbeut të harruar për 4-5 shekuj nën sundimin osman,e rizbuloi  shkollari i ri, Faik Konica duke e vendosur në një bibliotekë latine.për  t’ia rikthyer kështu memories sonë kombëtare, do të shprehej Noli në dhjetor  1942 ,kur me këtë flamur do të mbulohej edhe arkivoli i Konicës,rizbuluesit të tij, në në Boston të SHBA.

E dyta është domosdoshmërisht e drejta e shqiptarit për ta parë njëherë faqe shekullit, plot frymëmarrje brenda vetes, nëse duam të shprehemi si njerëz të lirë, Nënën tonë të Madhe – Shqipërinë e Vërtetë, jo këtë Artificiale, të simbolizuar botërisht përmes këtij flamuri. Cili djalë nëne në botë nuk do të shenjtëronte simbolin e nënës vet,po aq do të dëshironte ta shihte nënën e vet të gjymtuar apo të cunguar krahësh tërë jetën, \siç po ngjet kaq breza me ne shqiptarët???!!!

         Në këtë vështrim mendoj se funksionon bukur në thelbin e vet fatit tonë tragjik simboli ynë kombëtar, me shqiponjën dy krenare në mes, me shpresën e madhe se tashmë, shekulli i XXI do të jetë shekulli i shqiptarëve ,realizimi i vetvetes brenda Hapësirës sonë Natyrore, jashtë kthetrave të Artificialitetit., që koincidon me “objektivin” e shpendit tonë gati magjik dhe mistik, si një simbol brilant, krejt origjinal ,në intenerarin e nj realiteti global integral që aspirojmë.

Kurse emrat: Ujk, Luan, Skifter, e të tjerë si këta, mendoj se duhen lexuar falë prirjes gjenetike pagane të albanëve, shqiptarëve të sotëm, që fenë kurrë nuk e ndjenë si komponent themelor, por plotësues në spiralen e jetës drejt realizimit të vetvetes

.”Shqiptari mbetet shqiptar. Edhe kur duket se u nënshtrohet rrethanave e bën këtë për t’i detyruar rrethanat t’i nënshtrohen atij.Krishtërimin nuk e ka marrë kurrë seriozisht,por edhe islamizmi me ç’duket nuk është futur si duhet .Shumica e njerëzve s’e vrasin shumë mendjen për fenë”(E.Durham vep.cit. fq.45)

 Madje mjafton të kujtojmë se pellazgët shenjtëruan lisin, drurin, me fenë e tyre druide, ilirët Diellin,si perëndi e tyre,siç respektonin gjarpërin(sot nderohet si ora e shtëpisë), sikur ne vazhdojmë të nderojmë, bie fjala, Ditën e Shëngjergjit, si festë pagane për të gjithë,pa dallim besimi, kur dihet se nuk ka ekzistuar ndonjë shenjt me emrin Shëngjergj.

Kur policia malazeze,natën e votimit për Pavarësinë nga Serbia të Malit të Zi ,masakronte një familje të besimit katolik duke i thyer  mes tjerash edhe  një portet në allçi të Adem Jasharit,kryefamiljari shumë i fyer në shpirt e mësyn me fjalët:Mos bre se ky asht bash Jezu Krishti im- shprehet Kadare

Gjithashtu konsideracionet e tipit “vëllezërit e tu selinë e kanë në Vatikan”, apo “Hordhia e harlisur e Vatikanit” vijnë jo thjesht si mungesë etike, por si mungesë e plotë dinjiteti në komunikim , kur në kodin e një diplomati ekuilibri i shprehjes është parim i njohur i xhentilencës diplomatike, aq më tepër në rastin e një diplomacie publike për të amortizuar një problem të caktuar, larg kompleksit “të reciprocitetit”, në rastin konkret.

 Ne jemi të gjithë shqiptarë, shumë pak për t’ia dhuruar njëri-tjetrin dikujt tjetër. Le ta pranojmë siç jemi vetveten duke kultivuar diversitetin në emër të rikonfirmimit tonë si komb me vetëdijen se vetë qenia njerëzore nuk është kurrë puritane.

      Duke u ndalur ne përformancën e librit, njëri ndër kriteret e cilësisë së botimit, mund të themi që libri është mjaft i realizuar duke filluar me formatin, madhësinë e

shkronjës, cilësinë, peshën e letrës dhe kolorin e faqes, sidomos kopertinës sëbashku me ikonën përkatëse, e të tjera, falë këto punës serioze të botuesit, i cili duhet përgëzuar.

               Mjaft sinjifikativ është sipari i librit me sentencën sokratike në mbrojtje të së vërtetës dhe po aq mbyllja e librit me sentencën e viganit tonë liberator, Heroit të Popullit – Luigj Gurakuqi:.

“Vetëm një qellim i nalt te ban me durue / e zemrën te forcon, nder kundërshtime s’vyen / kurrë me u ligshtue,mjer ai qe s’qindron”, mbi qëndresën në emër të kësaj të vërtete, që përbën lajtmotivin e librit “Shakaxhinjtë e Nacionalizmit”. Bregu me librin në fjalë na dhuron një publicistikë që ka. merita për stilin, tematikën me tehun e saj stigmatizues ndaj orientalizmit të kapërcyer apo kompleksit të moderacionit që investon çdo ditë në injorimin e vlerave tona më të mira të traditës                         

Megjithatë, këto vlera do t’ia ridimensiononte një redaktim profesional,i cili “s’kapet” dot,mungon,qoftë edhe thjesht si një korrektim gjuhësor e letrar, shprehje kjo neto e abuzimit të shtëpive botuese,.

               E gjithësesi libri në fjalë na afron një publicistikë që meriton vëmendje për  sensin kritik të problematikës që bën objekt të saj, kur fjala si krizë, vizioni mjeran filozofik nën kthetrat e nostalgjisë së “Armikut të Çlirimit’do të thoshte Konica, dje si kult i totalitarizmit klasik aziatik,sot si totalitarizëm modern synon të kulmojë sipas frymës së “parcelës” apo sipas unit të të parit-bajraktarit modern- në ballë të atij që e thërret sovran dhe e ndjen si turmë, vërdallon rreth nesh si skllavëri mendimi,si idolatri moderne apo si kulti i Njëshit.. Kështu ,publicisti në fjalë ,përmes këtij libri sikur na thotë: “Mos harroni se historitë nuk do te shkruheshin kurrë, nëse nuk do të ekzistonte bindja kategorike se ajo që harrohet apo injorohet në rrugëtimin e dhimbshëm të popujve, mund të përsëritet                                                                                       

 

Koplik28.o5.2oo8.                                                             KadriUjkaj,kritik letrar